Mấy hôm nay mình cứ nghĩ mãi một câu. Năm năm nữa, khi AI giỏi gấp mười lần bây giờ, người ta còn cần đến thứ gì?
Câu hỏi tưởng dễ. Nhưng càng đào càng thấy rõ một điều mà phần lớn người làm sản phẩm vẫn chưa muốn thừa nhận. Chúng ta đang đầu tư công sức vào những thứ AI sắp ăn sạch trong vòng vài năm tới. Tôi nói thẳng để tránh mất thời gian của bạn.
Bất cứ thứ gì AI trả lời được trong một câu, AI sẽ ăn. Mấy công cụ chuyển đổi văn bản đơn giản, tính toán cơ bản, kiểm tra cú pháp, gợi ý mẫu. Bốn năm trở lại đây lượng tìm kiếm cho mấy thứ kiểu vậy đã giảm năm chục đến tám chục phần trăm. Không phải sắp giảm. Đã giảm rồi. Bạn xây sản phẩm loại đó, bạn đang nhảy lên con thuyền đang chìm.
Nhưng nếu bạn nghĩ AI sẽ giết hết phần mềm thì bạn nhầm to.
Có một sự thật ít ai chỉ ra. AI dù thông minh đến đâu cũng không tự biết thực tại đang diễn ra ngoài kia. Nó không biết ngày mai trời mưa hay nắng. Nó không biết tên miền của bạn vừa hết hạn lúc nào. Nó không biết server của bạn có còn chạy hay không. Nó không biết hôm nay xăng tăng hay giảm. Mọi câu hỏi liên quan tới THỰC TẠI đang xảy ra, AI đều phải gọi ra bên ngoài để hỏi.
Đây mới là chỗ kiếm tiền của ba mươi năm tới. Không phải xây ứng dụng cho con người dùng. Mà xây công cụ để AI gọi vào lấy dữ liệu. AI càng nhiều, gọi càng nhiều. Bạn là cái giếng nước, AI là cái xô. Xô càng đông, giếng càng có giá trị. Hiểu đơn giản vậy thôi.
Cái khôn ngoan thứ hai là cứ chọn những thứ đã sống ba mươi năm trở lên. Internet sinh năm sáu mươi chín. Hệ thống tên miền sinh năm tám mươi ba. Giao thức email từ bảy mươi mốt. Mã hóa kết nối an toàn từ chín lăm. Mấy thứ này không sập trong ba mươi năm tới đâu. Mọi công cụ phục vụ chúng đều có tuổi thọ đảm bảo. Nguyên lý đơn giản. Cái gì đã sống X năm thường sống thêm X năm nữa. Cái gì mới hôm qua, ngày mai có thể chết.
Phần thứ ba, đây mới là thứ làm mình bất ngờ khi đào dữ liệu.
Việt Nam có một thị trường mà cả thế giới không bao giờ cạnh tranh với mình. Lịch Âm. Mỗi tháng có gần nửa triệu lượt tìm kiếm trong nước. Năm sau tăng thêm năm mươi phần trăm. Tết đến gấp năm lần. Người Việt cưới hỏi, khai trương, giỗ chạp, xem ngày tốt xấu, mùng một rằm, đếm ngày tới Tết, tất cả đều dùng Âm lịch. Một trăm năm sau vẫn dùng. AI giỏi cách mấy cũng không thay được văn hóa.
Tôi nói rộng ra một chút. Mỗi quốc gia, mỗi vùng miền đều có những thứ rất riêng mà toàn cầu không quan tâm nhưng dân địa phương cần hàng ngày. Mã số thuế, mã bưu chính, thanh toán nội địa, ngày lễ truyền thống, quy định pháp lý đặc thù, ngôn ngữ địa phương, hệ thống ngân hàng nội địa. Đây là vùng đất không có nhà đầu tư Mỹ nào để mắt tới. Bạn ở Việt Nam, bạn là người duy nhất có lợi thế tự nhiên. Làm tốt thị trường nhà rồi mở rộng ra Đông Nam Á càng thêm doanh thu.
Bây giờ tới phần ai cũng thắc mắc. Kiếm tiền kiểu gì?
Câu trả lời ngắn. Đừng cố bán cho người dùng cá nhân. Bán cho doanh nghiệp, bán cho AI, bán theo tháng. Cá nhân thì cho miễn phí. Họ là cánh cửa, không phải nguồn tiền.
Mô hình hiệu quả nhất mà mình quan sát được không phức tạp. Mở miễn phí một thứ thật ngon, làm cho càng nhiều người dùng càng tốt. Một số người dùng nhiều quá, họ tự khắc cần thêm. Bạn bán thêm cho họ với giá cao hơn. Doanh nghiệp dùng thì bán giá doanh nghiệp. Đối tác lớn cần tích hợp riêng thì bán giá đối tác. Lớp miễn phí trông như chi phí, thực ra là kênh marketing rẻ nhất, hiệu quả nhất trong giới công nghệ.
Còn một con đường nữa, ít người chịu đi nhưng mình thấy rất hay. Mở mã nguồn ra cho mọi người dùng. Đó là cách build niềm tin nhanh nhất với cộng đồng kỹ thuật. Khi đã có niềm tin, bạn bán mọi thứ ăn theo. Bán dịch vụ chạy hộ, bán hỗ trợ chuyên sâu, bán phiên bản nâng cao, bán hosting, bán cấp phép doanh nghiệp, bán tư vấn. Mấy công ty công nghệ tỷ đô của thế giới hầu hết đi đúng con đường này. Họ chấp nhận đốt vài năm đầu để xây tiếng tăm. Sau đó họ thu hoạch suốt hai mươi năm tiếp theo.
Tôi nói thẳng. Bạn có thể đốt tiền giai đoạn đầu. Bạn phải đốt tiền giai đoạn đầu. Không có cách nào xây dựng được lớp khán giả mà không đốt thời gian hoặc tiền. Cái khác biệt là bạn đốt vào đúng chỗ hay sai chỗ. Đốt vào ngành đang chết, bạn mất sạch. Đốt vào ngành sống ba mươi năm, mỗi đồng đốt là một viên gạch xây pháo đài.
Cuối cùng, ba điều mình nghĩ bạn nên ghi lại đâu đó.
Một là đừng cạnh tranh với AI ở chỗ AI giỏi. Đứng cạnh AI, làm thứ AI cần gọi vào.
Hai là chọn cái đã sống lâu. Cái đã sống lâu sẽ tiếp tục sống. Tin mình đi, ba mươi năm sau hệ thống tên miền vẫn ở đó, email vẫn ở đó, Lịch Âm vẫn ở đó.
Ba là nhìn quanh mình. Nhìn cái gì người Việt mình cần mà thế giới không bao giờ làm thay. Đó là sân chơi riêng của bạn. Không ai cướp được.
Tôi đang đi đúng theo hướng này. Sẽ có những bài chia sẻ tiếp theo.
Ai đọc tới đây mà gật đầu, lưu bài lại. Năm năm sau mở ra đọc lại. Nếu thấy đúng, gửi cho một người bạn đang phân vân không biết nên đầu tư công sức vào đâu. Nếu thấy sai, càng cần lưu lại, để cãi mình sau này.
Thanh Nguyen
Đọc thêm:
GitHub mất 3.800 repo nội bộ chỉ vì một extension. Cảnh báo cho dân vibe code 2026
Open source build authority: vì sao cho không lại kiếm được tiền lớn nhất
SaaS toàn cầu trong kỷ nguyên AI: cái nào chết, cái nào ngon, niche không đụng AI
