Trả lời nhanh: Mở Task Manager, sắp xếp theo cột ổ đĩa để tìm tiến trình gây ra. Sáu nguyên nhân phổ biến: lập chỉ mục tìm kiếm, Windows Update, phần mềm diệt virus quét, ổ cứng cơ quá tải, bộ nhớ ảo trên ổ chậm, và ổ đĩa sắp hỏng. Nguyên nhân cuối là nghiêm trọng nhất.
Máy đứng hình dù chip xử lý còn rảnh là dấu hiệu ổ đĩa bị nghẽn. Bài này nói cách tìm thủ phạm.
- Sắp xếp Task Manager theo cột ổ đĩa để tìm tiến trình gây ra.
- Sáu nguyên nhân phổ biến, phần lớn tự hết sau một lúc.
- Máy dùng ổ cứng cơ thì chạm trần rất dễ, đó là giới hạn vật lý.
- Kéo dài nhiều giờ mà không rõ tiến trình nào là dấu hiệu ổ hỏng.
- Kiểm sức khỏe ổ đĩa trước khi làm mọi thứ khác.
Tìm tiến trình gây ra
Bốn bước.
- Mở Task Manager, thẻ tiến trình.
- Bấm vào tiêu đề cột ổ đĩa để sắp xếp giảm dần.
- Xem tiến trình đầu tiên và ghi lại tên nó.
- Theo dõi vài phút xem nó chạy liên tục hay thỉnh thoảng.
Nếu cột ổ đĩa không hiện, chuột phải vào tiêu đề cột và bật nó lên.
Xem chi tiết hơn: mở Resource Monitor từ thẻ hiệu năng của Task Manager. Ở đó có mục ổ đĩa hiển thị chính xác tiến trình nào đang đọc ghi tệp nào.
Đây là công cụ hữu ích nhất khi tên tiến trình không nói lên gì.
Nếu không tiến trình nào chiếm nhiều mà ổ vẫn chạy 100%, đó là dấu hiệu đáng ngại. Đọc phần cuối bài.
Sáu nguyên nhân phổ biến
- Lập chỉ mục tìm kiếm. Chạy khi bạn vừa thêm nhiều tệp mới hoặc vừa cài lại máy. Tự dừng sau vài giờ tới vài ngày. Không nên tắt, chỉ nên chờ.
- Windows Update đang tải hoặc cài ở nền. Cũng tự hết.
- Phần mềm diệt virus đang quét toàn máy. Đặt lịch quét vào giờ máy rảnh thay vì giờ làm việc.
- Ổ cứng cơ quá tải. Ổ HDD có tốc độ đọc ghi rất thấp so với ổ SSD, nên chỉ vài tác vụ đồng thời là chạm trần. Đây là giới hạn vật lý, không sửa được bằng phần mềm.
- Bộ nhớ ảo nằm trên ổ chậm. Khi RAM đầy, Windows đẩy dữ liệu ra ổ đĩa. Máy ít RAM cộng ổ chậm là công thức chắc chắn cho ổ đĩa 100%.
- Ứng dụng đồng bộ đám mây đang tải lên hoặc tải xuống nhiều tệp.
Bốn nguyên nhân đầu và cuối tự hết, chỉ cần chờ hoặc dời lịch. Nguyên nhân bốn và năm là vấn đề cấu hình máy.
Xử lý theo nguyên nhân
Nếu do lập chỉ mục hoặc cập nhật: chờ. Đừng tắt các dịch vụ này, chúng có lý do tồn tại. Nếu lập chỉ mục chạy mãi không dứt, dựng lại chỉ mục trong tùy chọn lập chỉ mục.
Nếu do phần mềm diệt virus: đặt lịch quét toàn máy vào giờ nghỉ trưa hoặc ban đêm. Việc quét thời gian thực thì không nên tắt.
Nếu do ổ cứng cơ: đây là lúc cân nhắc nâng cấp lên ổ SSD. Đó là thay đổi lớn nhất bạn làm được cho một máy cũ, và nó giải quyết triệt để nhóm vấn đề này.
Nếu do bộ nhớ ảo: hai hướng. Nâng RAM để Windows ít phải dùng ổ đĩa, hoặc chuyển tệp bộ nhớ ảo sang một ổ SSD nếu máy có nhiều ổ.
Nếu do đồng bộ đám mây: giới hạn tốc độ đồng bộ trong cài đặt của ứng dụng đó, hoặc tạm dừng đồng bộ khi cần máy nhanh.
Ba việc không nên làm dù nhiều bài hướng dẫn khuyên: tắt dịch vụ lập chỉ mục vĩnh viễn, tắt bộ nhớ ảo, và tắt phần mềm bảo vệ. Cả ba đều đánh đổi tệ.
Khi nào là dấu hiệu ổ sắp hỏng
Bốn dấu hiệu cần kiểm ổ đĩa ngay.
- Ổ chạy 100% liên tục nhiều giờ mà không tiến trình nào chiếm đáng kể.
- Máy đứng vài giây rồi chạy tiếp, lặp đi lặp lại.
- Mở tệp lớn thì máy treo, hoặc thỉnh thoảng báo lỗi không đọc được tệp.
- Có tiếng lạ từ ổ cứng cơ, tiếng lách cách hoặc tiếng rít.
Cách kiểm: dùng công cụ của hãng ổ đĩa, hoặc một công cụ đọc thông tin sức khỏe ổ. Xem các chỉ số về khối lỗi và số lần đọc lại.
Nếu có dấu hiệu ổ hỏng, việc đầu tiên là sao lưu ngay, không phải tối ưu. Ổ đã bắt đầu lỗi thường hỏng hẳn trong vài tuần tới vài tháng.
Đừng chạy công cụ chống phân mảnh trên ổ đang có dấu hiệu hỏng, việc đó làm tăng tải và có thể đẩy nhanh việc hỏng.
Phòng ngừa
Bốn việc.
- Giữ ổ hệ thống trống ít nhất mười lăm phần trăm. Ổ gần đầy làm mọi thao tác đọc ghi chậm đi.
- Đặt lịch các tác vụ nặng vào giờ máy rảnh: quét virus, sao lưu, đồng bộ lớn.
- Với máy dùng ổ cứng cơ, nâng cấp lên SSD khi có điều kiện. Với dàn máy văn phòng cũ, đây là khoản đầu tư có lãi rõ nhất.
- Kiểm sức khỏe ổ đĩa định kỳ, chẳng hạn mỗi sáu tháng.
Với máy công ty: đưa việc kiểm sức khỏe ổ đĩa vào lịch bảo trì. Phát hiện ổ sắp hỏng trước khi nó hỏng tiết kiệm được cả dữ liệu lẫn thời gian ngừng việc.
Một quan sát: phần lớn ca ổ đĩa 100% ở doanh nghiệp Việt Nam là do dàn máy cũ còn dùng ổ cứng cơ. Đó không phải vấn đề cấu hình mà là vấn đề phần cứng, và cách giải quyết duy nhất là thay ổ.
Tìm thủ phạm bằng lệnh
:: Tien trinh nao doc ghi nhieu nhat
Get-Process | Sort-Object -Property @{e={$_.PM}} -Descending |
Select -First 10 Name, PM, WS
:: Chi tiet hon: mo Resource Monitor, tab Disk, sap xep theo Total
resmon
:: Kiem tinh trang suc khoe o dia, buoc quan trong nhat
Get-PhysicalDisk | Select FriendlyName, MediaType, HealthStatus, OperationalStatus
Get-StorageReliabilityCounter -PhysicalDisk (Get-PhysicalDisk) |
Select DeviceId, Wear, ReadErrorsTotal, WriteErrorsTotal
:: Kiem loi he thong tep
chkdsk C: /scan| Thủ phạm | Dấu hiệu | Cách xử |
|---|---|---|
| Cập nhật hệ điều hành đang tải và cài | Kéo dài 15 tới 60 phút rồi hết | Để nó chạy xong |
| Lập chỉ mục tìm kiếm | Sau khi vừa chép nhiều tệp | Chờ, hoặc thu hẹp phạm vi lập chỉ mục |
| Đồng bộ đám mây | Sau khi thêm nhiều tệp | Chờ, hoặc giới hạn băng thông |
| Phần mềm diệt vi rút quét toàn bộ | Theo lịch cố định | Đổi giờ quét |
| Thiếu bộ nhớ, hệ thống tráo trang liên tục | Bộ nhớ luôn gần đầy | Thêm RAM, đây là nguyên nhân bị chẩn đoán sai nhiều nhất |
| Ổ cứng cơ sắp hỏng | Kéo dài không dứt, kèm tiếng lạ | Sao lưu gấp và thay ổ |
Đầy tải kéo dài mà không tiến trình nào nhận
- Tình trạng đầy tải kéo dài nhiều giờ mà không tiến trình nào chịu trách nhiệm.
- Số lỗi đọc hoặc ghi trong chỉ số độ tin cậy khác 0 và tăng dần.
- Có tiếng lách cách với ổ cơ, hoặc máy đơ vài giây rồi trở lại.
- Với ổ thể rắn: chỉ số hao mòn cao. Ổ thể rắn không kêu, nên chỉ số này là dấu hiệu duy nhất.
- Gặp bất kỳ dấu hiệu nào ở trên: sao lưu ngay lập tức trước khi làm bất cứ việc gì khác. Chẩn đoán sau, sao lưu trước.
Giữ ổ hệ thống trống ít nhất 20 phần trăm
- Giữ ổ hệ thống trống ít nhất 20%. Ổ thể rắn đầy gần hết chậm đi rõ rệt.
- Thay ổ cơ bằng ổ thể rắn nếu máy vẫn dùng ổ cơ. Đây là nâng cấp cho cảm nhận rõ nhất trên máy cũ.
- Kiểm chỉ số độ tin cậy mỗi quý, nhất là với máy chứa dữ liệu quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Ổ đĩa 100% có hại máy không
Bản thân việc chạy hết công suất không hại. Vấn đề là máy chậm và bạn không làm việc được. Nhưng nếu nó kéo dài liên tục mà không rõ nguyên nhân, đó có thể là dấu hiệu ổ sắp hỏng.
Có nên tắt dịch vụ lập chỉ mục tìm kiếm không
Không nên. Nó chỉ chạy nặng trong thời gian đầu rồi tự giảm. Tắt đi thì tính năng tìm kiếm của Windows gần như vô dụng.
Máy dùng ổ SSD có gặp vấn đề này không
Ít hơn nhiều. Nếu máy dùng SSD mà ổ đĩa vẫn 100% liên tục, khả năng cao là có tiến trình bất thường hoặc ổ có vấn đề. Kiểm kỹ hơn.
Tắt bộ nhớ ảo có giải quyết được không
Không nên tắt. Với máy ít RAM, tắt bộ nhớ ảo làm ứng dụng bị đóng đột ngột khi hết bộ nhớ. Giải pháp đúng là nâng RAM hoặc chuyển bộ nhớ ảo sang ổ nhanh hơn.
