Trả lời nhanh: Bốn việc hiệu quả nhất theo thứ tự: cắt chương trình khởi động cùng máy, tắt hiệu ứng chuyển động, dọn dung lượng ổ hệ thống, và tắt các dịch vụ nền không dùng. Không cần phần mềm tối ưu bên ngoài, các thiết lập này đều có sẵn trong Windows.
Máy cấu hình thấp vẫn chạy Windows 11 được nếu bạn cắt đúng chỗ. Bài này nói các thiết lập an toàn và không đụng vào phần mềm lạ.
- Cắt chương trình khởi động là việc hiệu quả nhất và an toàn nhất.
- Tắt hiệu ứng chuyển động cho cảm giác nhanh hơn rõ rệt.
- Giữ ổ hệ thống trống ít nhất mười lăm phần trăm.
- Đừng dùng phần mềm tối ưu bên ngoài, phần lớn là bẫy.
- Thêm RAM và đổi sang ổ SSD vẫn là thay đổi lớn nhất.
Cắt chương trình khởi động cùng máy
Đây là việc cho kết quả rõ nhất và không có rủi ro.
Mở Task Manager bằng phím Ctrl cộng Shift cộng Esc, sang thẻ ứng dụng khởi động. Ở đó liệt kê mọi thứ tự chạy khi bật máy, kèm cột đánh giá mức ảnh hưởng.
Tắt được, không lo:
- Ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội. Bạn mở khi cần.
- Trình cập nhật của các phần mềm lẻ.
- Ứng dụng đồng bộ đám mây, nếu bạn không cần đồng bộ liên tục.
- Phần mềm tiện ích của hãng máy, trừ cái quản lý phím chức năng và pin.
Không tắt: phần mềm bảo vệ, driver âm thanh và driver bàn di chuột, tiện ích quản lý nguồn của hãng máy trên laptop.
Cách làm an toàn: tắt vài cái một lần, khởi động lại, dùng thử một ngày. Thấy thiếu gì thì bật lại. Đừng tắt hết một lượt rồi không biết cái nào gây ra vấn đề.
Tắt hiệu ứng chuyển động
Windows 11 có nhiều hiệu ứng mờ dần và trượt. Trên máy mạnh chúng đẹp, trên máy yếu chúng làm mọi thao tác có cảm giác chậm nửa nhịp.
Ba chỗ chỉnh:
- Cài đặt, Trợ năng, Hiệu ứng hình ảnh. Tắt hiệu ứng chuyển động và hiệu ứng trong suốt. Đây là hai thứ ăn tài nguyên nhất.
- Cài đặt hiệu năng nâng cao. Gõ tìm kiếm cụm điều chỉnh hiệu suất, chọn điều chỉnh để có hiệu suất tốt nhất, rồi bật lại riêng tùy chọn làm mượt phông chữ để chữ không bị răng cưa.
- Tắt hiệu ứng nền động nếu bạn đang dùng hình nền chuyển động.
Kết quả: máy không nhanh hơn về mặt xử lý, nhưng cảm giác phản hồi nhanh hơn hẳn vì không phải chờ hiệu ứng chạy xong. Với máy yếu, đây là thay đổi dễ nhận ra nhất.
Dọn dung lượng và quản lý bộ nhớ
Về dung lượng ổ hệ thống: Windows cần chỗ trống để làm việc. Ổ gần đầy làm máy chậm rõ rệt, và đây là nguyên nhân bị bỏ qua nhiều nhất.
Giữ trống ít nhất mười lăm phần trăm dung lượng ổ hệ thống. Bốn cách dọn, theo thứ tự an toàn:
- Bật Storage Sense trong Cài đặt, Hệ thống, Bộ nhớ. Nó tự dọn tệp tạm và thùng rác theo lịch.
- Xóa tệp cài đặt Windows cũ nếu bạn vừa nâng cấp và đã chắc chắn không quay lui.
- Chuyển thư mục Tải xuống và Ảnh sang ổ khác nếu máy có hai ổ.
- Gỡ phần mềm không dùng, sắp xếp theo dung lượng để thấy thứ chiếm chỗ nhất.
Về bộ nhớ ảo: để Windows tự quản lý là đúng trong hầu hết trường hợp. Chỉ can thiệp khi máy ít RAM và bạn muốn chuyển tệp bộ nhớ ảo sang ổ khác để giảm tải cho ổ hệ thống.
Đừng tắt bộ nhớ ảo. Có người khuyên tắt để tăng tốc, nhưng với máy ít RAM thì tắt là ứng dụng bị đóng đột ngột khi hết bộ nhớ.
Vì sao tránh phần mềm tối ưu bên ngoài
Các phần mềm hứa dọn rác và tăng tốc chỉ bằng một nút rất phổ biến, và phần lớn không đáng dùng.
Bốn vấn đề:
- Phần dọn dẹp chúng làm, Windows đã có sẵn và làm an toàn hơn.
- Phần dọn sổ đăng ký hệ thống gần như vô ích về mặt tốc độ, mà lại có rủi ro làm hỏng cấu hình phần mềm.
- Mô hình kinh doanh là dọa rồi bán. Chúng luôn báo tìm thấy hàng nghìn vấn đề, kể cả trên máy mới cài.
- Bản thân chúng chạy nền và chiếm tài nguyên, đúng thứ bạn đang muốn giảm.
Ngoại lệ hợp lệ: các công cụ nhỏ chuyên một việc và có nguồn gốc rõ ràng, chẳng hạn công cụ xem thứ gì đang chiếm dung lượng ổ đĩa. Chúng chỉ hiển thị thông tin để bạn tự quyết định, không tự động xóa gì.
Khi nào phần mềm không cứu được nữa
Bốn ngưỡng mà mọi tối ưu phần mềm đều chỉ là vá víu.
- Máy còn dùng ổ cứng cơ. Đây là nguyên nhân số một và không thiết lập nào bù được. Đổi sang ổ SSD là thay đổi lớn nhất bạn làm được cho một máy cũ, thường rẻ hơn nhiều so với mua máy mới.
- Máy chỉ có 4GB RAM. Windows 11 với trình duyệt mở vài tab đã chạm trần. Nâng lên 8GB là đủ cho công việc văn phòng.
- Chip xử lý quá cũ, đời trước danh sách hỗ trợ của Windows 11. Khi đó máy chạy được nhưng không mượt và cũng không nhận đủ cập nhật.
- Ổ SSD đã gần hết tuổi thọ. Kiểm tình trạng ổ bằng công cụ của hãng ổ đĩa.
Lời khuyên cho doanh nghiệp: với máy nhân viên đã quá cũ, chi phí thời gian chờ đợi mỗi ngày cộng lại thường lớn hơn chi phí nâng cấp ổ đĩa và RAM. Nâng cấp phần cứng nhỏ cho một dàn máy cũ thường có lãi hơn là mua máy mới cho vài người.
Câu hỏi thường gặp
Tắt hiệu ứng có làm máy xấu đi không
Giao diện đơn giản hơn nhưng không xấu. Đổi lại thao tác phản hồi ngay thay vì chờ hiệu ứng chạy. Với máy yếu thì đây là đánh đổi rất đáng.
Có nên tắt Windows Update để máy nhẹ hơn không
Không. Máy không nhận bản vá bảo mật là rủi ro lớn hơn nhiều so với chút tài nguyên nó dùng. Nếu phiền, hãy đặt giờ hoạt động để nó không khởi động lại lúc bạn đang làm việc.
Máy 4GB RAM có chạy Windows 11 được không
Chạy được nhưng chật, nhất là khi mở trình duyệt nhiều tab. Nâng lên 8GB là thay đổi rõ rệt và thường rẻ.
Dọn sổ đăng ký hệ thống có làm máy nhanh hơn không
Gần như không, và có rủi ro làm hỏng cấu hình phần mềm. Đây là một trong những lời khuyên tối ưu lỗi thời nhất còn được lan truyền.
