Trả lời nhanh: Nó chụp lại trạng thái hệ thống, sổ đăng ký và driver, rồi cho bạn quay về mốc đó khi máy hỏng. Không đụng tới tệp cá nhân. Tính năng này tắt theo mặc định trên nhiều máy, nên việc đầu tiên là kiểm và bật lên trước khi cần tới nó.
Đây là mạng lưới an toàn khi cài gì đó làm hỏng máy. Bài này nói cách bật và cách dùng đúng.
- Tắt theo mặc định trên nhiều máy, kiểm và bật ngay hôm nay.
- Chỉ quay lui hệ thống và driver, không đụng tệp cá nhân.
- Tạo điểm thủ công trước khi cài driver hoặc thay đổi lớn.
- Không thay thế được sao lưu, đây là hai việc khác nhau.
- Chạy được cả trong chế độ an toàn khi máy không vào Windows.
Nó làm gì và không làm gì
Nó lưu lại: tệp hệ thống, sổ đăng ký, driver đã cài, cài đặt của Windows, và các chương trình đã cài.
Nó không lưu: tệp cá nhân của bạn. Tài liệu, ảnh, video, tệp tải về đều không bị ảnh hưởng khi quay lui.
Đây là điểm quan trọng nhất và cũng là điều khiến nó khác hẳn việc khôi phục từ bản sao lưu.
Điều gì xảy ra khi quay lui:
- Phần mềm cài sau mốc đó sẽ biến mất.
- Phần mềm gỡ sau mốc đó sẽ quay lại.
- Driver quay về phiên bản lúc đó.
- Cài đặt hệ thống quay về trạng thái lúc đó.
- Tệp cá nhân giữ nguyên như hiện tại.
Vì thế nó không thay thế được sao lưu. Xóa nhầm một thư mục ảnh thì System Restore không cứu được. Hai việc phục vụ hai mục đích khác nhau và bạn cần cả hai.
Kiểm và bật lên
Trên nhiều máy tính năng này tắt theo mặc định, nhất là máy mua sẵn. Người dùng chỉ phát hiện ra vào đúng lúc cần tới nó.
Bốn bước:
- Gõ tìm kiếm cụm tạo điểm khôi phục để mở bảng bảo vệ hệ thống.
- Xem cột bảo vệ của ổ hệ thống. Nếu ghi tắt thì chọn ổ đó và bấm cấu hình.
- Chọn bật bảo vệ hệ thống.
- Đặt dung lượng tối đa bằng thanh trượt. Khoảng năm tới mười phần trăm dung lượng ổ là hợp lý. Khi đầy, Windows tự xóa điểm cũ nhất.
Về dung lượng: đặt quá ít thì chỉ giữ được một hai điểm, không đủ khi bạn cần quay xa hơn. Đặt quá nhiều thì tốn chỗ vô ích. Với ổ 500GB, khoảng 25GB là vừa.
Chỉ cần bật cho ổ hệ thống. Bật cho ổ dữ liệu không mang lại lợi ích vì nó không lưu tệp cá nhân.
Tạo điểm thủ công
Windows tự tạo điểm trước một số sự kiện, chẳng hạn trước khi cài bản cập nhật lớn. Nhưng không phải lúc nào cũng có.
Bốn thời điểm nên tự tạo điểm:
- Trước khi cài driver, nhất là driver card màn hình và driver chip điều khiển.
- Trước khi cài phần mềm lạ hoặc phần mềm can thiệp sâu vào hệ thống.
- Trước khi sửa sổ đăng ký hệ thống.
- Sau khi thiết lập xong một máy mới và mọi thứ chạy tốt. Đó là mốc vàng để quay về.
Cách tạo: trong cùng bảng bảo vệ hệ thống, bấm tạo, đặt tên mô tả rõ, chẳng hạn ghi rõ bạn sắp làm gì. Mất khoảng một phút.
Đặt tên có ý nghĩa vì khi cần quay lui bạn sẽ nhìn danh sách và phải chọn đúng mốc. Tên tự động của Windows thường không nói lên gì.
Quay lui khi có sự cố
Khi máy còn vào được Windows: mở bảng bảo vệ hệ thống, bấm khôi phục hệ thống, chọn mốc, xem danh sách chương trình sẽ bị ảnh hưởng, rồi xác nhận.
Máy khởi động lại và quay lui, mất khoảng mười tới ba mươi phút.
Khi máy không vào được Windows: vào chế độ phục hồi bằng cách tắt cưỡng bức ba lần liên tiếp, chọn khắc phục sự cố, tùy chọn nâng cao, khôi phục hệ thống.
Đây là lý do tính năng này có giá trị: nó chạy được cả khi Windows không khởi động nổi.
Bốn điều cần biết:
- Có nút quét chương trình bị ảnh hưởng trước khi xác nhận. Dùng nó để biết bạn sẽ mất phần mềm nào.
- Quay lui rồi vẫn hoàn tác được, Windows tạo một điểm trước khi quay lui.
- Máy đã mã hóa ổ đĩa sẽ đòi khóa khôi phục khi vào chế độ phục hồi.
- Đừng ngắt điện giữa chừng, đó là cách chắc chắn để làm hỏng nặng hơn.
Giới hạn và với máy công ty
Bốn giới hạn cần biết:
- Không cứu được tệp cá nhân đã xóa hoặc bị mã hóa bởi mã độc. Đó là việc của sao lưu.
- Không xử lý được lỗi phần cứng.
- Số điểm giữ được phụ thuộc dung lượng đã cấp, nên bạn không quay xa vô hạn.
- Một số mã độc xóa luôn các điểm khôi phục để nạn nhân không quay lui được. Vì thế nó không phải phòng tuyến chống mã độc.
Với máy công ty, bốn việc:
- Bật bảo vệ hệ thống trên mọi máy bằng chính sách nhóm, thay vì bật tay từng cái.
- Đưa việc tạo điểm vào quy trình trước mỗi lần triển khai phần mềm hoặc driver mới.
- Đừng dựa vào nó thay cho sao lưu. Máy công ty cần một phương án sao lưu thật.
- Ghi vào hướng dẫn hỗ trợ cách vào chế độ phục hồi, vì đó là bước đầu khi máy không khởi động.
Một việc đáng làm ngay hôm nay: kiểm xem máy bạn có bật bảo vệ hệ thống không. Mất một phút, và nếu đang tắt thì bạn vừa tránh được một rủi ro thật.
Nó cứu được gì và không cứu được gì
| Tình huống | Có cứu được không |
|---|---|
| Cài một trình điều khiển mới rồi máy lỗi | Có, đây đúng là việc nó sinh ra để làm |
| Cài phần mềm làm hỏng thiết lập hệ thống | Có |
| Bản cập nhật Windows gây lỗi | Thường có |
| Lỡ xóa tài liệu, ảnh, tệp cá nhân | Không, nó không đụng tới tệp cá nhân |
| Máy nhiễm mã độc mã hóa dữ liệu | Không, tệp đã mã hóa vẫn mã hóa |
| Ổ cứng bắt đầu hỏng vật lý | Không, phải sao lưu và thay ổ |
Nói ngắn gọn: đây là công cụ quay lui thiết lập hệ thống, không phải công cụ sao lưu dữ liệu. Nhiều người hiểu nhầm hai thứ này và không sao lưu, cho tới ngày cần.
Kiểm điểm khôi phục đã bật hay chưa
:: Kiem dang bat hay tat, va cac diem da co Get-ComputerRestorePoint | Format-Table CreationTime, Description, SequenceNumber :: Bat cho o he thong (chay bang quyen quan tri) Enable-ComputerRestore -Drive "C:\" :: Tao mot diem thu cong truoc khi lam viec rui ro Checkpoint-Computer -Description "Truoc khi cai driver card man hinh" -RestorePointType MODIFY_SETTINGS :: Xem dung luong dang danh cho tinh nang nay vssadmin list shadowstorage
Điểm cần biết: trên nhiều máy Windows 11 bán sẵn, tính năng này mặc định tắt. Nghĩa là nếu chưa từng bật, không có điểm nào để quay về khi cần.
Thói quen dùng đúng cách
- Tạo điểm thủ công trước mỗi việc rủi ro: cài trình điều khiển, cài phần mềm lạ, chỉnh sửa cấu hình hệ thống. Mất 30 giây, tiết kiệm cả buổi.
- Đặt dung lượng dành cho tính năng này ở mức 5 tới 10% ổ đĩa. Ít quá thì điểm cũ bị xóa nhanh, nhiều quá thì phí chỗ.
- Với máy công ty, đây không thay được sao lưu. Vẫn phải có bản sao dữ liệu ở nơi khác máy.
- Sau khi quay lui, kiểm lại phần mềm nghiệp vụ và máy in vì chúng có thể cần cấu hình lại.
Câu hỏi thường gặp
Khôi phục hệ thống có mất tệp cá nhân không
Không. Tài liệu, ảnh, video và tệp tải về đều giữ nguyên. Chỉ phần mềm và cài đặt hệ thống quay về trạng thái lúc tạo điểm.
Vì sao máy tôi không có điểm khôi phục nào
Thường do tính năng bảo vệ hệ thống đang tắt, mặc định trên nhiều máy mua sẵn. Kiểm trong bảng tạo điểm khôi phục và bật lên.
Nó có thay được sao lưu không
Không. Nó không cứu được tệp cá nhân đã xóa hay bị mã hóa. Hai việc phục vụ hai mục đích khác nhau và bạn cần cả hai.
Quay lui rồi thấy tệ hơn thì sao
Hoàn tác được. Windows tạo một điểm trước khi quay lui, nên bạn quay về trạng thái trước đó được.
