Trả lời nhanh: Phần mềm viết riêng cho ARM chạy đầy đủ tốc độ. Phần mềm x64 chạy được qua lớp giả lập nhưng chậm hơn và tốn pin hơn. Driver và phần mềm can thiệp sâu vào hệ thống thì thường không chạy. Kiểm phần mềm nghiệp vụ trước khi mua.
Laptop chip ARM có pin rất tốt nhưng không phải phần mềm nào cũng chạy. Bài này nói rõ chạy được gì.
- Phần mềm viết riêng cho ARM chạy đầy đủ tốc độ.
- Phần mềm cũ chạy qua lớp giả lập, chậm hơn và tốn pin hơn.
- Driver và phần mềm can thiệp sâu thường không chạy.
- Ưu điểm lớn nhất là thời lượng pin và máy chạy mát.
- Kiểm phần mềm nghiệp vụ trước khi mua, đây là bước bắt buộc.
Ba nhóm phần mềm
Máy chip ARM chạy Windows 11 phiên bản dành cho kiến trúc đó. Phần mềm chia thành ba nhóm.
Nhóm một, phần mềm biên dịch riêng cho ARM. Chạy đầy đủ tốc độ, tận dụng được ưu thế về pin và nhiệt độ.
Gồm: Windows và các ứng dụng hệ thống, bộ ứng dụng văn phòng của Microsoft, các trình duyệt lớn, và ngày càng nhiều phần mềm phổ biến.
Nhóm hai, phần mềm x64 chạy qua lớp giả lập. Windows dịch mã lệnh sang kiến trúc ARM khi chạy.
Chạy được nhưng chậm hơn, tốn pin hơn, và một số phần mềm gặp lỗi lạ. Mức độ chậm tùy loại công việc, với tác vụ nhẹ thì gần như không nhận ra, với tác vụ nặng thì rõ.
Nhóm ba, thứ không chạy được. Driver phần cứng viết cho kiến trúc khác, phần mềm bảo vệ can thiệp sâu vào hệ thống, một số phần mềm ảo hóa, và phần mềm 32 bit rất cũ.
Kiểm phần mềm nghiệp vụ trước khi mua
Đây là bước quan trọng nhất và nhiều người bỏ qua.
Bốn nhóm cần kiểm kỹ với người dùng Việt Nam:
- Phần mềm kế toán và quản lý bán hàng. Phần lớn viết cho kiến trúc cũ và chưa có bản cho ARM. Chạy qua giả lập có thể được nhưng cần thử.
- Thiết bị chữ ký số. Driver của token thường không có bản cho ARM, và đây là nhóm hay không chạy được nhất.
- Máy in và thiết bị ngoại vi chuyên dụng. Cần driver cho đúng kiến trúc.
- Phần mềm ngành đặc thù.
Cách kiểm: hỏi thẳng nhà cung cấp phần mềm xem sản phẩm của họ có chạy trên Windows dành cho ARM không. Hỏi bằng văn bản.
Đừng giả định là chạy được chỉ vì phần mềm chạy trên Windows. Kiến trúc chip là chuyện khác với hệ điều hành.
Nếu có thể, mượn một máy ARM và thử đúng phần mềm bạn cần trước khi mua. Với doanh nghiệp mua nhiều máy, đây là việc bắt buộc.
Ưu điểm thật của máy ARM
Bốn thứ khiến chúng đáng cân nhắc dù có hạn chế.
- Thời lượng pin vượt trội. Đây là ưu điểm lớn nhất và nó rất rõ. Máy ARM thường dùng cả ngày làm việc mà không cần sạc, khác hẳn máy dùng chip truyền thống.
- Máy chạy mát và im. Nhiều máy ARM không có quạt, nên hoàn toàn im lặng.
- Máy nhẹ và mỏng vì không cần hệ thống tản nhiệt lớn.
- Kết nối di động tích hợp trên nhiều mẫu, tiện cho người hay di chuyển.
Ai hợp nhất: người làm việc chủ yếu với trình duyệt, thư và bộ ứng dụng văn phòng, hay di chuyển, và cần pin dài.
Ai chưa nên: người dùng phần mềm nghiệp vụ đặc thù, người cần thiết bị ngoại vi chuyên dụng, người làm đồ họa hoặc kỹ thuật với phần mềm chỉ có bản cho kiến trúc cũ.
Kiểm và xử lý sau khi đã có máy
Kiểm máy dùng kiến trúc gì: Cài đặt, Hệ thống, Giới thiệu, xem mục loại hệ thống. Nó ghi rõ bộ xử lý dựa trên ARM nếu đúng.
Kiểm một ứng dụng đang chạy ở chế độ nào: mở Task Manager, thẻ chi tiết, bật cột kiến trúc. Ứng dụng nào ghi ARM là chạy nguyên bản, ghi x64 là đang qua giả lập.
Bốn việc khi phần mềm không chạy hoặc chạy chậm:
- Tìm bản dành cho ARM trên trang nhà cung cấp. Ngày càng nhiều phần mềm có bản này nhưng không phải lúc nào cũng là bản tải mặc định.
- Tìm phần mềm thay thế có bản cho ARM.
- Dùng bản chạy trên trình duyệt nếu phần mềm có. Với nhiều dịch vụ đám mây, bản trên trình duyệt chạy tốt bằng bản cài.
- Dùng máy khác cho công việc đó nếu bạn có, hoặc kết nối từ xa vào một máy chạy kiến trúc cũ.
Với doanh nghiệp
Bốn lưu ý khi cân nhắc mua máy ARM cho nhân viên.
- Đừng mua đại trà ngay. Mua một hai máy, cho người dùng thật dùng một tháng với đủ phần mềm nghiệp vụ, rồi mới quyết.
- Chọn đúng nhóm người dùng. Nhân viên kinh doanh hay đi ngoài và chỉ dùng thư, trình duyệt, bộ ứng dụng văn phòng là nhóm hợp nhất. Kế toán và bộ phận kỹ thuật thì chưa.
- Kiểm khả năng quản lý tập trung. Máy ARM đưa vào Entra ID và Intune được, nhưng kiểm các thành phần bảo mật của công ty có bản cho ARM không.
- Tính tổng chi phí gồm cả rủi ro. Máy pin tốt nhưng nếu nhân viên không làm được một việc quan trọng thì tiết kiệm đó vô nghĩa.
Về xu hướng: số phần mềm có bản cho ARM đang tăng đều, và lớp giả lập cũng cải thiện qua từng phiên bản Windows. Vấn đề tương thích của hôm nay có thể không còn sau một hai năm.
Nhưng quyết định mua phải dựa trên tình trạng hiện tại, không dựa trên kỳ vọng.
Bảng khả năng chạy của từng loại phần mềm
| Loại phần mềm | Khả năng chạy trên máy ARM | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Bộ Office, trình duyệt, ứng dụng văn phòng phổ thông | Chạy tốt, có bản riêng | Gần như không phải lo |
| Phần mềm kế toán Việt Nam | Thường chạy qua lớp giả lập, có thể chậm hoặc lỗi | Hỏi nhà cung cấp, và thử trước khi mua số lượng |
| Phần mềm chữ ký số và token | Rủi ro cao nhất | Trình điều khiển thiết bị thường chỉ có bản cho kiến trúc cũ |
| Phần mềm chuyên ngành, phần mềm điều khiển máy | Rủi ro cao | Phải hỏi nhà cung cấp bằng văn bản |
| Máy in đời cũ | Trình điều khiển có thể thiếu | Thử trình điều khiển chuẩn |
Dòng thứ ba là dòng quyết định với doanh nghiệp Việt Nam: trình điều khiển thiết bị phần cứng không chạy qua lớp giả lập được. Nghĩa là nếu công ty dùng token chữ ký số, phải xác nhận có trình điều khiển cho kiến trúc mới trước khi mua máy.
Kiểm sau khi đã có máy
:: Xac nhan may dang chay kien truc nao
$env:PROCESSOR_ARCHITECTURE
Get-CimInstance Win32_Processor | Select Name, Architecture
:: Xem ung dung nao dang chay qua lop gia lap
Get-Process | Select Name, @{n="KienTruc";e={
if ($_.StartInfo) { "kiem trong Task Manager cot Architecture" } }}
:: Trong Task Manager: bat cot Architecture o tab Details
:: Ung dung ghi x64 tren may ARM la dang chay qua lop gia lap
:: Kiem thiet bi khong co trinh dieu khien
Get-PnpDevice | Where Status -ne "OK" | Select Status, Class, FriendlyNameƯu điểm thật và cách quyết định
- Thời lượng pin và độ mát là ưu điểm rõ nhất, và với nhân viên đi lại nhiều thì đây là khác biệt cảm nhận hằng ngày.
- Hợp với: nhân viên kinh doanh, quản lý, người làm việc chủ yếu với thư, tài liệu và trình duyệt.
- Chưa hợp với: kế toán dùng phần mềm nghiệp vụ và token; kỹ thuật viên cần chạy phần mềm chuyên dụng; người dùng thiết bị ngoại vi đặc thù.
- Cách làm an toàn với doanh nghiệp: mua một máy thử, cài đủ bộ phần mềm công ty đang dùng, chạy thật hai tuần với một nhân viên, rồi mới quyết định mua số lượng.
Câu hỏi thường gặp
Máy ARM chạy được phần mềm Windows thường không
Phần lớn chạy được qua lớp giả lập, nhưng chậm hơn và tốn pin hơn. Driver phần cứng và phần mềm can thiệp sâu vào hệ thống thì thường không chạy.
Thiết bị chữ ký số có dùng được trên máy ARM không
Thường là không, vì driver của token hiếm khi có bản cho ARM. Đây là nhóm cần kiểm kỹ nhất với người dùng doanh nghiệp Việt Nam.
Làm sao biết ứng dụng đang chạy nguyên bản hay qua giả lập
Mở Task Manager, thẻ chi tiết, bật cột kiến trúc. Ứng dụng ghi ARM là chạy nguyên bản, ghi x64 là đang qua giả lập.
Doanh nghiệp có nên mua máy ARM không
Cho nhóm nhân viên chỉ dùng thư, trình duyệt và bộ ứng dụng văn phòng thì đáng cân nhắc vì pin rất tốt. Cho kế toán và kỹ thuật thì chưa, do vấn đề tương thích.
