Trả lời nhanh: Có hai loại: ổ khôi phục tạo từ chính máy đó, và USB cài đặt tạo từ bộ cài chính thức. Loại thứ hai linh hoạt hơn vì dùng cho nhiều máy. Cả hai cho phép vào chế độ phục hồi khi máy không khởi động được, chạy System Restore, sửa khởi động và mở dòng lệnh.
Máy không vào được Windows là lúc cần USB cứu hộ, và lúc đó thì không tạo được nữa. Bài này nói cách chuẩn bị trước.
- Hai loại USB, mỗi loại có ưu điểm riêng.
- USB cài đặt linh hoạt hơn, dùng được cho nhiều máy.
- Tạo trước khi cần, lúc máy hỏng thì không tạo được nữa.
- Cho phép sửa khởi động, chạy System Restore và cứu dữ liệu.
- Máy đã mã hóa ổ đĩa sẽ đòi khóa khôi phục, chuẩn bị sẵn.
Hai loại và chọn cái nào
Ổ đĩa khôi phục. Tạo bằng công cụ có sẵn trong Windows, gõ tìm kiếm cụm tạo ổ đĩa khôi phục.
Nó sao chép môi trường phục hồi và tùy chọn cả tệp hệ thống từ chính máy đó.
Ưu: có sẵn driver phù hợp với máy đó. Nhược: gắn với máy đó, dùng cho máy khác thì không đảm bảo.
USB cài đặt Windows. Tạo bằng công cụ triển khai chính thức hoặc từ tệp ISO.
Ưu: dùng được cho nhiều máy, và ngoài việc cứu hộ còn cài mới được. Nhược: không có driver riêng của máy nào.
Với cá nhân có một máy: tạo ổ đĩa khôi phục là đủ và đơn giản nhất.
Với doanh nghiệp hoặc người có nhiều máy: USB cài đặt linh hoạt hơn hẳn. Một cái dùng cho cả dàn máy.
Dung lượng USB: ổ đĩa khôi phục cần từ 16GB nếu sao chép cả tệp hệ thống. USB cài đặt cần 8GB trở lên.
Tạo ổ đĩa khôi phục
Năm bước.
- Cắm USB từ 16GB. Nó sẽ bị xóa sạch, sao lưu trước.
- Gõ tìm kiếm cụm tạo ổ đĩa khôi phục, chạy với quyền quản trị.
- Tích tùy chọn sao lưu tệp hệ thống vào ổ khôi phục. Việc này làm USB lớn hơn và lâu hơn, nhưng cho phép cài lại Windows từ USB đó chứ không chỉ sửa chữa.
- Chọn USB và bắt đầu. Mất từ hai chục phút tới hơn một tiếng.
- Ghi nhãn USB với tên máy và ngày tạo.
Tạo lại mỗi năm một lần hoặc sau mỗi bản cập nhật tính năng lớn, để môi trường phục hồi khớp với phiên bản Windows đang chạy.
Đừng dùng USB đó cho việc khác. Cất riêng, vì lúc cần nó thì bạn không có thời gian tìm.
Làm được gì với USB cứu hộ
Khởi động máy từ USB, chọn sửa chữa máy tính thay vì cài đặt. Sáu công cụ có sẵn.
- Sửa chữa khởi động. Tự động tìm và sửa các vấn đề khiến Windows không khởi động được. Thử cái này đầu tiên.
- Khôi phục hệ thống. Quay về một điểm khôi phục đã tạo trước đó.
- Gỡ bản cập nhật vừa cài. Hữu ích khi máy hỏng ngay sau một bản cập nhật.
- Dòng lệnh. Công cụ mạnh nhất, cho phép chạy các lệnh sửa tệp hệ thống, sửa dữ liệu khởi động, và quan trọng nhất là chép dữ liệu ra ngoài.
- Đặt lại máy tính. Với USB có tệp hệ thống.
- Cài lại Windows hoàn toàn. Với USB cài đặt.
Về việc cứu dữ liệu: đây là công dụng quan trọng nhất mà ít người nghĩ tới. Khi máy không vào được Windows nhưng ổ đĩa còn tốt, bạn vào dòng lệnh, cắm thêm một ổ ngoài, và chép dữ liệu ra trước khi làm gì khác.
Làm việc này trước mọi thao tác sửa chữa, vì các thao tác đó đều có rủi ro.
Bốn điều cần biết trước
- Máy đã mã hóa ổ đĩa sẽ đòi khóa khôi phục khi vào chế độ phục hồi. Không có khóa thì mọi công cụ ở trên đều vô dụng. Chuẩn bị khóa trước.
- Cần biết cách vào menu khởi động của máy. Mỗi hãng một phím khác nhau, thường là một trong các phím chức năng hoặc phím Delete. Tra trước với model máy của bạn.
- Có thể cần tắt khởi động an toàn trong BIOS với một số USB. Nhớ bật lại sau khi xong.
- Với máy chỉ có cổng kiểu mới, cần USB đúng loại cổng hoặc một đầu chuyển. Kiểm trước, đừng để tới lúc cần mới phát hiện không cắm được.
Một lời khuyên thực tế: sau khi tạo USB, thử khởi động từ nó một lần khi máy còn tốt. Bạn sẽ biết phím nào vào menu khởi động, USB có hoạt động không, và giao diện phục hồi trông ra sao.
Làm quen với nó lúc không có áp lực dễ hơn nhiều so với lúc máy hỏng và bạn đang cần dữ liệu gấp.
Với doanh nghiệp
Bốn việc.
- Chuẩn bị hai USB cài đặt cho bộ phận kỹ thuật, một cái để ở văn phòng chính, một cái dự phòng.
- Cập nhật chúng mỗi quý để phiên bản không quá cũ.
- Bảo đảm khóa mã hóa ổ đĩa của mọi máy đã lưu tập trung. Không có khóa thì USB cứu hộ vô dụng với máy đã mã hóa.
- Viết quy trình cứu hộ: khi máy không khởi động được thì làm gì, theo thứ tự nào, và khi nào thì dừng lại để cứu dữ liệu trước.
Điểm bốn quan trọng vì áp lực thời gian. Khi một máy quan trọng hỏng, người xử lý dễ lao vào sửa ngay và bỏ qua bước cứu dữ liệu, rồi thao tác sửa làm mất dữ liệu.
Một quy trình viết sẵn đặt bước cứu dữ liệu lên đầu tránh được tình huống đó.
Bảng hai loại ổ cứu hộ và lúc dùng
| Loại | Làm được gì | Khi nào dùng |
|---|---|---|
| Ổ đĩa khôi phục tạo từ chính máy | Đặt lại máy, gỡ bản cập nhật lỗi, sửa khởi động, mở dòng lệnh | Máy vẫn còn khỏe, tạo để phòng xa |
| USB cài đặt từ tệp ISO chính thức | Cài mới hoàn toàn, sửa chữa, cứu dữ liệu | Máy đã hỏng, hoặc muốn cài sạch |
Khuyến nghị: tạo cả hai. Ổ khôi phục giữ được trình điều khiển riêng của máy bạn, còn USB cài đặt dùng được cho bất kỳ máy nào. Mỗi cái mất khoảng 30 phút và một chiếc USB.
Bốn lưu ý trước khi tạo ổ khôi phục
- Tạo ổ khôi phục sẽ xóa sạch USB đó. Dùng một chiếc trống, dung lượng đủ lớn.
- Ổ khôi phục tạo từ máy này chỉ nên dùng cho máy đó, vì nó chứa trình điều khiển riêng.
- Tạo lại sau mỗi bản cập nhật lớn của Windows. Ổ khôi phục cũ quá có thể không tương thích.
- Nếu ổ đĩa đang được mã hóa, phải có khóa khôi phục mới truy cập được dữ liệu từ môi trường cứu hộ. Lưu khóa ở nơi khác máy đó.
Cứu dữ liệu và sửa khởi động từ dòng lệnh
:: Khoi dong tu USB, chon sua chua may tinh, mo dong lenh :: 1. Cuu du lieu: liet ke o dia va chep ra o ngoai diskpart list volume exit robocopy C:\Users\TenNguoiDung E:\CuuDuLieu /E /R:1 /W:1 /XJ :: 2. Sua khoi dong bootrec /scanos bootrec /rebuildbcd bcdboot C:\Windows /s S: /f UEFI :: 3. Go ban cap nhat gay loi dism /image:C:\ /get-packages dism /image:C:\ /remove-package /packagename:TEN_GOI :: 4. Kiem loi o dia chkdsk C: /f /r
Việc số một là việc quan trọng nhất và hay bị bỏ qua: trước khi thử sửa bất cứ thứ gì, chép dữ liệu ra ổ ngoài đã. Mọi thao tác sửa đều có rủi ro, và dữ liệu là thứ không mua lại được.
Chuẩn bị một USB cài đặt dùng chung
- Tạo sẵn một USB cài đặt chung cho cả công ty, cất ở nơi bộ phận kỹ thuật lấy được ngay.
- Lưu khóa khôi phục mã hóa ổ đĩa tập trung, đây là điều kiện bắt buộc nếu công ty bật mã hóa.
- Ghi một tờ hướng dẫn ngắn về các bước cứu dữ liệu, để người trực có thể làm mà không phải tra cứu.
Câu hỏi thường gặp
Tạo USB cứu hộ mất bao lâu
Ổ đĩa khôi phục có kèm tệp hệ thống mất từ hai chục phút tới hơn một tiếng. USB cài đặt tạo từ tệp ISO có sẵn thì chỉ vài phút.
USB cứu hộ của máy này dùng cho máy khác được không
Ổ đĩa khôi phục thì không đảm bảo vì nó gắn với máy tạo ra nó. USB cài đặt thì dùng được cho nhiều máy, đó là lý do nó linh hoạt hơn.
Máy đã mã hóa ổ đĩa có cứu hộ được không
Được nhưng phải có khóa khôi phục. Chế độ phục hồi sẽ đòi khóa trước khi cho bạn làm gì. Chuẩn bị khóa trước khi cần tới.
Bao lâu nên tạo lại USB cứu hộ
Mỗi năm một lần, hoặc sau mỗi bản cập nhật tính năng lớn, để môi trường phục hồi khớp với phiên bản Windows đang chạy.
